Odur ki, insanların praktiki olaraq hamısının yol verdiyi əsas səhvləri sadalamağa qərar verdim. Bununla da sizi “yağın düzgün seçimi” yolundan kənara çıxmamağa kömək edəcəm.
Səhv nömrə 1.
Brendə görə yağ seçmək.
Bilməlisiniz ki, “hər hansı bir brendin dünyada ən yaxşı yağı var” deyə bir şey mövcud deyil. Çünki hər bir yağın öz aşqar kompleksi, öz xassələri və öz xüsusiyyətləri var. Məhz həmin kanistrdəki yağın xassələri müəyyən tip mühərriklər üçün “yönləndirilir”.
Məsələn, “Belarus” traktoruna bir cür yağ daha uyğun ola bilər, turbolu “Şkoda”ya isə tamam başqa bir yağ. Mersedes-AMG üçün yaxşı olan yağ dizel Touareg üçün zərərli ola bilər və ya əksinə. “Filan yağ” və ya “Beşman yağdan zəifdir” tipli stereotipləri dayandırın. Kanistrin üzərində dəbli xarici hərflər yazılıb deyə, yağ nə yaxşılaşır, nə də pisləşir. Bunun yağa heç bir təsiri yoxdur. Beləliklə, əgər siz yağı ancaq brendə görə seçirsinizsə, artıq hədəfdən uzaqlaşmısınız.
Səhv nömrə 2.
Yağı “sintetika” və ya “yarımsintetika” anlayışına görə seçmək.
“Sintetika” və “yarımsintetika” satıcıların yağı bahalı şəkildə satmaq üçün ustalıqla istifadə etdiyi anlayışlardır. Sadəcə, üzərində “sintetika” yazıldığına görə həmin yağ daha baha qiymətə təklif edilir. Bu terminlərin o qədər də dərin dəyəri və əhəmiyyəti yoxdur. Üstəlik, “100% sintetika” yazılan kanistrlərin əksəriyyətində real olaraq “hidrokrakin” (HC) yağ olur. Bəs hidrokrakin yarımsintetikadırmı? Xeyr, uşaqlar, bunların hamısının əsası mineral yağdır. Bir sözlə, üzərində “sintetika” yazılan bankanı aldınızsa, “həkim buyurub” dediyiniz o doğru seçimi etdiyinizi düşünməyin – böyük ehtimalla yenə də “işi səhv salmısınız”.
Səhv nömrə 3.
Yağı qiymətə görə seçmək.
Bu da düşünülməmiş və təhlükəli addımdır. Fikirləşirsiniz ki, baha yağ hər zaman və hər cür mühərrik üçün daha yaxşıdır, nəinki ucuz yağ? Yanılırsınız. Yağın maya dəyəri çox mübahisəli mövzudur. Bura istehsal, logistika, aşqarların qiyməti, vergi xərcləri, neft-yağ brendinin reklam büdcəsi və digər xərclər daxildir. Brendin tanınmasına, reklam kampaniyalarına böyük pullar xərclənir. Buna görə də eyni tərkibə malik iki oxşar yağ, bir zavodda eyni mikserdə hazırlanıb, tam fərqli qiymətlərə satıla bilər – sadəcə, qablaşdırma və brend ayrı olduğuna görə. Nəticə etibarilə, yağın qiyməti heç də onun sizin avtomobilinizə nə qədər uyğun olduğunu əks etdirmir. Rahatca mühərrikinizi öldürə biləcək bir yağı baha qiymətə ala bilərsiniz. Amma başqa biri eyni yağı 200-300 min km sürür və heç bir problem yaşamır, çünki onun maşını tamam fərqlidir.
Bir məqama da diqqət: yağa görə qiymətin yüksək olması, istehsalçının həmin yağı “Renault, MB, BMW, VW” və s. kimi istehsalçılardan bütün mümkün icazələrdən keçirməsindən qaynaqlanır. Məsələn, LADA üçün belə bir rəsmi “icazə” yoxdur. Bəs Priora üçün hansı yağı seçəsiniz?
Səhv nömrə 4.
Yağı avtoistehsalçının icazələrinə və ya “orijinal kanistr”- ə görə seçmək.
Avtoistehsalçıların icazərləri tək bir məqsədə xidmət edir: avtomobil istehsalçısı həm də yağ istehsalı və satışı üzərindən gəlir əldə etmək istəyir. Təbii ki, bunu özləri etmək də şərt deyil. Yalnız pulla lisenziya satıb, digər yağ istehsalçılarından qazanc götürürlər. Məsələn, əgər Motul brendi istəyirsə ki, GM (General Motors) avtomobillərinin mühərriklərinə rəsmi olaraq Motul yağ tökülsün və GM-in rəsmi servis mərkəzlərinin təklif siyahısına daxil olsun, gedib GM-in Dexos və Dexos 2 icazələrini almaq üçün pul ödəyir. Sonra da GM müştərilərindən Motul satışı sayəsində gəlir götürür. Yəni istehsalçı icazəsi – real uzunmüddətli sınaqdan keçmiş sertifikat demək deyil. Onların hamısı bir növ kommersiya “razılaşması”dır.
Əgər düşünürsünüz ki, o icazələr üçün yağ istehsalçıları və avtoistehsalçılar uzunmüddətli mühərrik testləri aparırlar, yanılırsınız. Artıq 10 ildir, bəlkə də daha çoxdur ki, heç kim konkret avtomobil üzərində, konkret mühərriklə, uzun sınaqlar etmir. Üstəlik, “Mercedes”, “BMW”, “Toyota” markalı orijinal yağların olması da yalnız ona görədir ki, bu şirkətlər həmin yağ satışından da pul qazansın. Burada da əsas qayə “pul qazanmaq”dır.
İçində hansı yağın olmasına ciddi nəzarət edirlərmi? Bir qayda olaraq, çox da dərinə getmirlər. Çox pis, “1000 km-də motoru öldürəcək” səviyyədə yağ olmayacaq, əlbəttə. Amma çox vaxt müxtəlif istehsalçıların eyni yağını o “orijinal” kanistrlərə doldururlar. Məsələn, eyni Toyota markalı kanistrdə X markalı yağ da ola bilər, amma zavodda mühərrikə bəzən A, bəzən C tökülür. Tam xaosdur.
Belə vəziyyətdə hansı yağın əslində haradan gəldiyini təyin etmək çox çətindir. Elə hallar da olub ki, “orijinal” markalı kanistrlərdən keyfiyyətsiz variant çıxa bilər. Odur ki, “istehsalçının məsləhəti”nə kor-koranə inanmaq o qədər də etibarlı deyil. Bunu da unutmayın ki, avtoistehsalçılar servis kitabçalarında yağla bağlı tövsiyələri çox vaxt asanlıqla dəyişir, məsələn, ekologiya normaları dəyişən kimi.
Eyni GM misalı: Ekoloqlar təzyiq göstərən kimi benzin mühərriklərinə “dizel yağları”nı tökməyə başladılar. Əvvəllər o yağlar “dizel üçün” kimi reklam olunurdu, indi isə benzin mühərrikləri üçün də təklif etdilər. Yalnız buna görə ki, “dizelgeyt” (dieselgate) skandalından sonra hamı “kim hələ nəyi pozub?” deyə narahat oldu və GM də anidən “ekoloqların tələblərinə uyğun gələn” yağları məsləhət görməyə başladı.
BMW bir məşhur brend məsələsini isə son 10 ildə ayda yaşamayan hər kəsə tanışdır: BMW öz müştərilərinə 4.4 litr həcmli V8 mühərrikə bu məşhur yağ tökməyi tövsiyə edirdi, halbuki bu yağın göstəriciləri həmin mühərrikə tam uyğun deyildi. Nəticədə 80 min km-dən (bəzən 60 mindən) sonra mühərrikdə yağ palçığı (gudron) əmələ gəlirdi və mühərriki kapital təmirə aparmalı olurdular. Halbuki o yağın BMW icazəsi də vardı! Deməli, sadəcə kanistrin üzərində hansı loqo olması və ya hansı yağı dilerin təklif etməsi kifayət etmir. Bu yanaşma sizi çıxılmaz vəziyyətə salar.
Səhv nömrə 5.
“Mənim avtoistehsalçım mənim mühərrikimə nə tökülməli olduğunu yaxşı bilir və pis məsləhət verməz” yanaşması.
Burada iki hissə var. Birinci hissədə etiraf edim ki, bəli, istehsalçı (daha doğrusu, həmin şirkətin mühəndisləri) ümumiyyətlə avtomobilin konstruksiyasını, filtri, nizamlamalarını və s. ən yaxşı bilən tərəfdir. Amma bundan sonra işin marketing hissəsi başlayır. Lokal bazar tələbləri, ekoloji normalar və s. devrə girir. Sonda “rəsmi tövsiyə” ilə bağlı qərarı mühəndislər deyil, marketing sahəsində çalışanlar verir. Onların marağı isə məhsulun daha uzunmüddətli xidmətindən çox, satışlardan maksimum qazanc götürməkdir. Avtoistehsalçı kənardan baxanda “mühərrik tez sıradan çıxanda nüfuzumuzu itirərik” deyə bilməzmi? Bəli, deyə bilər. Amma reallıqda böyük şirkətlər bunu tez-tez edirlər. Beləliklə, siz “mühəndislər nə, ağılsızdır ki?” deyə düşünməyin. Bəlkə onlar bunu tövsiyə etməyib, tövsiyəni marketoloqlar verib. Axı siz artıq avtomobili aldıqdan sonra, istehsalçı üçün missiyanız bitib. Mühərrik dağılanda, “əvvəllər BMW-lər yaxşı idi, indi pisdir” deyə şikayətlənə bilərsiniz, amma onlara bunun təsiri olmayacaq. Yeganə şəxs ki, avtomobilinizin uzunömürlü olmasında maraqlıdır, özünüzsünüz.
Səhv nömrə 6.
Möcüzəyə ümid və “supertexnoloji aşqarların gücünə” kor inanmaq.
Bəziləri yağı seçərkən etiketdə yazılan “SuperOil” (məsələn) sözünə inanır. Guya bu yağ silindr divarlarına və digər səthlərə “maqnit” kimi yapışacaq. Başqası “molybden” yazısını görür, oxuyur ki, “mühərriki daha sakit işlədirmiş” – düşünür ki, “mənə məhz bu lazımdır”. Bəzilərində “mis” haqqında reklam olur, guya mühərrikdə cızıqları sağaldır. Belə-belə uydurma reklamlar. Nəticədə qarajda ustalar “hansı aşqar mühərriki sağaldır” deyə ciddi-cəhdlə müzakirə edirlər. Amma bilsəniz ki, 99% aşqarları dünyada cəmi dörd böyük şirkət (Lubrizol, Infineum, Chevron, Afton Chemical) istehsal edir və kanistrlərdə “vurğulanan” bütün maddələr, demək olar ki, bütün digər kanistrlərdə də olur. Hər yağın sizin mühərrikdə konkret nə nəticə göstərəcəyi isə o “nanohissəcik” marketinq uydurmaları ilə heç əlaqəli deyil.
Üstəlik, ola bilər ki, tanışınızda filan yağ əvvəl daha çox yağ yandıran mühərrikin “yağ yemə” problemini həll edib. O an o yağ, təsadüfən, onun mühərrikinə uyğun gəlib. Bunun “molybdenin sehri” ilə heç bir əlaqəsi olmaya bilər. Amma tanışınız əmindir ki, elə həmin “molybden” bu problemi həll edib və sizə də onu tövsiyə edir. Bu tövsiyədən sonra çox adam mühərrik ustalarına getməli olur, çünki onlarda həmin yağ əks effekt verə bilir. Bir sözlə, “bu yağda filan aşqar var, bu xəstə motoru sağaldır” yanaşması ilə yağ seçməyin.
Səhv nömrə 7.
Xüsusilə API (Amerika Neft İnstitutu) icazələrinə “möcüzəli” yanaşmaq.
Bəzi “yağ elmi”ni bilənlər API-nin “S, C” seriyası icazələrindən çox inanırlar. Amma ciddi-cəhdlə düşünürsünüz ki, API SM icazəsində olan bütün yağlar bütün müasir mühərriklərə uyğundur? Yaxud 2020-ci ildən buraxılan avtomobillərə yalnız API SP tökmək olar? Guya yenilənən API standartında “hər şey yaxşılaşdırılıb”, “mühərriki daha yaxşı qoruyur” və s. Amma Lubrizol-un “tor”-una (xassələr qrafikinə) baxan hər kəs anlayır ki, haradasa nəyisə yaxşılaşdıranda, başqa bir parametrdə mütləq kompromis yaranır. Hələ API-nin bəzi versiyaları illərdir külleilik (zola) məhdudiyyətini dəqiq müəyyən etmir. Yağ seçərkən mən şəxsən ACEA icazələrinə üstünlük verərdim, amma bunu sonra daha ətraflı müzakirə edərik.
Səhv nömrə 8.
Bu, “saxta yağ almaq” və ya uşaqcəsinə eksperimentlər etməkdir. Saxta dediymiz həm bazarlarda, həm də müxtəlif şübhəli yerlərdə satılan, həqiqi qaynaqdan gəlməyən “fırıldaq” yağlardır. Bizdə hələ çox adam inanır ki, möcüzə baş verə bilər və orijinaldan da ucuz qiymətə keyfiyyətli yağ almaq olar.
Bir də, guya “yapon” və guya “alman” yağları var. Belə yağ ümumiyyətlə mövcud deyil. Əslində isə bunlar Obninskdə və ya Baltikyanı ölkələrdə haradasa qarışdırılan “markaçıqlar”-dır.
Eyni şey NGN yağının “Holland sintetikası” kimi satılmasında da baş verir, əslində isə o, ümumiyyətlə, belə deyil. Əgər bu mövzular sizin üçün maraqlıdırsa, yazın, daha ətraflı danışa bilərik.
Yenilənib: 23 May 2025 · Mənbə: AvtoStop redaksiyası
