Bakının bitməyən tıxac problemi hər birimizin gündəlik həyatına təsir edir. İtirilən vaxt, artan stress və əlavə yanacaq sərfiyyatı... Bəs bu problemin həlli fərqli iş saatlarında gizlənirsə? Tezliklə Azərbaycanda dövlət orqanları üçün məcburi, özəl sektor üçün isə tövsiyə xarakterli olacaq yeni iş qrafikinə keçid planlaşdırılır. Görəsən, bu addım şəhərin nəqliyyat sisteminə real təsir göstərəcəkmi?
Problem: hamı eyni anda eyni yerə gedir
Müasir şəhərlərin nəqliyyat probleminin kökündə dayanan əsas səbəblərdən biri sinxronlaşdırılmış həyat tərzidir. Əksər insanlar səhər saat 8-9 arası işə gedir və axşam saat 6-7 arası evə qayıdır. Bu isə o deməkdir ki, nəqliyyat infrastrukturuna düşən yük günün məhz bu "pik" saatlarında maksimum həddə çatır. Yollar, ictimai nəqliyyat və hətta piyada səkiləri belə bu kütləvi axını qarşılamaqda çətinlik çəkir. Nəticə isə göz qabağındadır: uzun tıxaclar və iflic olmuş şəhər həyatı.
Həll yolu: iş saatlarının diferensiasiyası
İş saatlarının dəyişdirilməsi və ya fərqli qrafiklərin tətbiqi (staggered working hours) bu pik yüklənməni günün fərqli saatlarına yaymağı hədəfləyir. Məsələn, bəzi şirkətlər işə səhər saat 8-də, digərləri 9-da, bir başqaları isə 10-da başlaya bilər. Bu, eyni anda yola çıxan avtomobillərin və ictimai nəqliyyatdan istifadə edən sərnişinlərin sayını azaldaraq, nəqliyyat axınının daha rəvan hərəkət etməsinə şərait yaradır.
Dünya təcrübəsi nə deyir?
Bəs bu nəzəriyyə praktikada özünü doğruldurmu? Gəlin, bu metodu tətbiq edən ölkələrin təcrübələrinə baxaq:
- Sinqapur: Tıxacla mübarizədə qabaqcıl ölkələrdən olan Sinqapur, iş saatlarının fərqləndirilməsini uzun illərdir tətbiq edir. Hökumət, xüsusilə mərkəzi biznes rayonlarında fəaliyyət göstərən şirkətləri fərqli iş qrafikləri təklif etməyə təşviq edir. Nəticədə, pik saatlarda nəqliyyat sıxlığında 10-15% azalma müşahidə olunub. Bu, ilk baxışdan kiçik rəqəm kimi görünsə də, minlərlə avtomobilin yollardan çıxması və səyahət müddətinin qısalması deməkdir.
- Cənubi Koreya (Seul): Dünyanın ən sıx nəqliyyat sistemlərindən birinə malik Seulda, 2011-ci ildən etibarən dövlət qurumlarında iş saatları səhər 9-dan 10-a dəyişdirildi. "Seoul Transport and Operation Information Service" (TOPIS) tərəfindən aparılan araşdırmalar göstərdi ki, bu kiçik dəyişiklik səhər pik saatlarında şəhər mərkəzinə daxil olan avtomobillərin sayını nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldıb və ictimai nəqliyyatdakı sıxlığı yüngülləşdirib.
- ABŞ (Vaşinqton): ABŞ-ın paytaxtında federal hökumət işçiləri üçün çevik iş qrafikləri (flextime) geniş yayılıb. İşçilər müəyyən bir zaman aralığında (məsələn, səhər 6 ilə 9:30 arası) işə başlaya bilərlər. Bu siyasət nəticəsində Vaşinqton metropolitenində səhər və axşam sıxlığı daha geniş bir zaman diliminə yayılıb və sərnişinlərin daha komfortlu səyahət etməsinə imkan yaranıb.
- Filippin (Manila): Tıxac probleminin kəskin olduğu Manilada da hökumət bəzi dövlət qurumları üçün iş saatlarını dəyişdirmək təşəbbüsü ilə çıxış edib. İlkin nəticələr göstərir ki, bu addım əsas magistral yollarda nəqliyyat axınının sürətini bir qədər artırıb.
Bu təcrübələr göstərir ki, iş saatlarının diferensiasiyası təkbaşına bir möcüzə yaratmasa da, nəqliyyat sıxlığının azaldılmasında effektiv bir alət ola bilər.
Azərbaycan modeli: dövlətə məcburi, özələ tövsiyə
Azərbaycanda planlaşdırılan modelə əsasən, ilk mərhələdə dəyişiklik dövlət orqanlarına şamil ediləcək. Bu, məntiqli başlanğıcdır, çünki dövlət sektorunda çalışanların sayı kifayət qədər böyükdür və onların eyni vaxtda hərəkətə başlaması pik saatlara ciddi təsir göstərir.
Özəl şirkətlərə bunun tövsiyə edilməsi isə siyasətin uğur qazanması üçün kritik əhəmiyyət daşıyır. Əgər özəl sektor da bu təşəbbüsə qoşularsa, təsir miqyası qat-qat artacaq.
Real təsiri necə olacaq?
Müsbət gözləntilər:
- Pik Saatların Yüngülləşməsi: Əsas gözlənti, səhər 08:00-10:00 və axşam 17:00-19:00 arası yollarda və ictimai nəqliyyatda sıxlığın azalmasıdır.
- Səyahət Müddətinin Qısalması: Tıxacın azalması birbaşa mənzil başına çatma müddətini qısaldacaq.
- Yanacağa Qənaət və Ekoloji Fayda: Avtomobillərin tıxacda daha az vaxt keçirməsi yanacaq sərfiyyatını və havaya atılan zərərli qazların miqdarını azaldacaq.
- İctimai Nəqliyyatın Səmərəliliyi: Sıxlığın azalması avtobusların qrafikə daha dəqiq əməl etməsinə imkan yaradacaq.
Potensial çətinliklər:
- Özəl sektorun İştirakı: Əgər özəl şirkətlər bu təşəbbüsə kütləvi şəkildə qoşulmasa, siyasətin təsiri məhdud ola bilər.
- Ailə-iş balansı: Valideynlərin iş saatları ilə uşaqların məktəb saatları arasında uyğunsuzluq yarana bilər. Bu məsələnin həlli üçün təhsil müəssisələrinin də prosesə cəlb olunması zəruri ola bilər.
- Xidmət sektorunun uyğunlaşması: Dövlət orqanları ilə işləyən vətəndaşlar və özəl şirkətlər yeni iş qrafiklərinə uyğunlaşmalı olacaqlar.
İş saatlarının dəyişdirilməsi tıxac probleminin həlli üçün "sehrli bir çubuq" deyil, lakin kompleks yanaşmanın çox vacib bir hissəsidir. Dünya təcrübəsi göstərir ki, bu siyasət düzgün tətbiq edildikdə nəqliyyat sıxlığına əhəmiyyətli dərəcədə müsbət təsir göstərmək gücündədir.
Azərbaycanda bu islahatın uğuru, ilk növbədə, dövlət sektorunda nizamlı tətbiqdən və daha sonra özəl sektorun bu təşəbbüsə nə dərəcədə fəal qoşulacağından asılı olacaq. Bu, yalnız yolları deyil, həm də insanların həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa yönəlmiş bir addımdır.
Yenilənib: 16 Oktyabr 2025 · Mənbə: AvtoStop redaksiyası
