Qanunun "geriyə şamil" prinsipinə nə deyir?

İXM-in 11.2-ci maddəsinə görə, məsuliyyəti yüngülləşdirən və ya aradan qaldıran normativ hüquqi aktların geriyə qüvvəsi vardır. Lakin 11.3-cü maddəyə görə, məsuliyyəti müəyyən edən və ya artıran aktların geriyə qüvvəsi yoxdur. 

Burada əsas sual odur: cərimənin qaytarılması qaydası hansı kateqoriyaya aiddir?

Yeni qayda məsuliyyəti yüngülləşdirmir, çünki o cərimə məbləğini, qanunu və ya sanksiya növünü dəyişdirmir. O, pul geri qaytarılması prosedurunu tənzimləyən prosessual normdur. Buna görə 11.2-ci maddənin avtomatik geriyə şamil olma qaydası birbaşa tətbiq edilmir.

Bununla belə, İXM-in 11.1-ci maddəsinə görə icraat həmin vaxtda qüvvədə olan qanunvericiliyə uyğun aparılır. Yəni prosessual qaydalar cari qanuna görə tənzimlənir. Bu isə o deməkdir ki, yeni qaydanın qüvvəyə girdiyi tarixdən (mart 2026) etibarən bütün müraciətlərə bu qayda tətbiq edilir, keçmişdəki ödənişlər üçün də.

1. Artıq ödənilmiş cərimə (məsələn, məbləğ artıq köçürülüb) Müraciət etmək tam mümkündür. Qaydanın 3.3-cü bəndinə görə, ödəniş tarixindən 5 il ərzində müraciət hüququ var. Yəni 2021-ci ildən bəri artıq ödənilmiş cərimə üçün bu gün müraciət etmək olar.

2. Ləğv edilmiş qərar üzrə ödənilmiş cərimə Qərar şikayət əsasında ləğv edilibsə, cərimə əvvəlcədən ödənilibsə, müraciət etmək mümkündür, yenə 5 illik müraciət müddəti tətbiq edilir.

3. Səhv rekvizitlərə köçürülmüş ödəniş Burada mühüm çətinlik var: əvvəlki dövrdə İCMAL sistemi mövcud deyildi. Uçot olmadığından orqanın köhnə köçürmə məlumatlarını sistemdə tapa bilməsi mümkün olmaya bilər. Sübut yükü vətəndaşın üzərinə düşür: bank çıxarışı, qəbz, ödəniş tapşırığı kimi sənədlər təqdim etmək lazım olacaq.

Qaydada keçmiş dövrə dair heç bir xüsusi keçid müddəası nəzərdə tutulmayıb. Bu, bir tərəfdən həmin dövrü əhatə etməsinə mane olmur, digər tərəfdən isə İCMAL sisteminin o dövrü əks etdirmədiyi üçün sübut prosesi çətinləşir.

Qüvvəyə qədər artıq və ya səhv ödəniş edibsinizsə, indidən müraciət etməniz məsləhətdir, çünki:

  • 5 illik müraciət müddəti getdikcə azalır
  • Bank qəbzlərini, ödəniş tapşırığını mütləq saxlayın
  • Müraciəti həmin cəriməni verən orqana, büdcəyə köçürülübsə maliyyə orqanına göndərin

Yenilənib: 11 Mart 2026 · Mənbə: AvtoStop redaksiyası